Tôi là bác sĩ tim mạch, Hải là bác sĩ hồi sức cấp cứu. Đại dịch bùng phát, chúng tôi được phân công vào những nơi cam go nhất.

Tôi và Hải, không ai thuộc chuyên ngành bệnh nhiệt đới hay y tế công cộng – những chuyên ngành chỉ huy công cuộc chống dịch Covid-19 trên thế giới cũng như ở Việt Nam. Nhưng chúng tôi lần lượt đi chống dịch từ Huế, Phú Yên, Hà Tĩnh rồi Bình Dương, TP HCM, Bình Định… và cuối cùng đang “trấn thủ” Hà Thành.

Đi nhiều, làm nhiều, đối mặt nhiều tình huống cam go, chúng tôi mày mò đọc, học hỏi, chia sẻ với đồng nghiệp ở mọi chuyên ngành, nhiều quốc tịch. Chính điều này đã thôi thúc cả hai cùng chủ biên một cuốn sách về Covid-19.

Ban đầu, tôi và Hải dự định chia sẻ kiến thức về hồi sức cấp cứu bệnh nhân mắc Covid – mảng chưa có tiền lệ ở Việt Nam. Nhưng rồi dịch chuyển biến quá nhanh, “Zero Covid” buộc phải chuyển sang chung sống thích ứng an toàn, chúng tôi quyết định mời thêm nhiều người ở chuyên ngành khác cùng viết sách để làm cơ sở ra đời ngành Covid học.

Nhóm tác giả biên soạn cuốn “Chẩn đoán và điều trị Covid-19” thuộc nhiều chuyên ngành, bệnh viện, địa phương. Lứa tuổi, kinh nghiệm cũng như học hàm, học vị cũng rất khác, nhưng cùng chung nhiệt huyết, quyết tâm ra đời một sản phẩm hữu ích cho ngành Y nước nhà.

Có những người rất trẻ, chỉ mới tốt nghiệp bác sĩ nội trú bệnh viện, lại là những thành viên tích cực nhất. Có tác giả đang bị nhiễm Covid-19 vẫn miệt mài viết từ chính kinh nghiệm bản thân mình. Nhiều tác giả thuộc chuyên ngành chống nhiễm khuẩn, y tế công cộng, sản khoa, dược lý, phục hồi chức năng, tâm thần học… hai vị chủ biên chúng tôi chưa gặp ngoài đời bao giờ, nhưng khi được mời đã hoàn thành bản thảo rất nhanh và chất lượng.

Và chúng tôi cùng lập một kỷ lục. Từ khi Phó giáo sư Hoàng Bùi Hải đề xuất ý tưởng cho đến khi bản thảo gần 900 trang vào nhà in chỉ không đầy bốn tháng. Chỉ có Covid mới buộc tất cả trôi nhanh đến vậy.

Đến tuần cuối cùng của năm cũ, tôi mới nhận ra, năm 2021 của tôi lướt qua nhanh đến nỗi, mọi việc tưởng như bộ phim vừa xem trong giây lát.

Một cái Tết con Trâu vui vầy với thành quả chống dịch được thế giới khen ngợi. Những sách lược thành công, những anh hùng chống dịch, chiến thuật đánh đuổi giặc Covid với mục tiêu “zero Covid” ở mọi ngóc ngách Việt Nam được coi là thành công mỹ mãn… Cho đến những ngày cuối tháng tư, sắp bước vào nghỉ lễ, ổ dịch chủng mới Delta phát hiện ở TP HCM.

Với những gì virus gây ra ở các nước trên thế giới, đặc biệt là Ấn Độ, chính bản thân tôi là người ủng hộ “zero Covid” khi chương trình tiêm chủng diện rộng chưa bắt đầu. Chúng tôi đã nhắn tin, gọi điện tới các vị lãnh đạo xin được giãn cách xã hội dù ngắn ngày để gói gọn “con Delta” vô cùng phức tạp này.

Biết bao cố gắng của cả hệ thống và toàn dân đã đổ ra, nhưng hậu quả của cơn bão tràn qua thật khủng khiếp mà một người ở tâm dịch suốt ba tháng như tôi không bao giờ muốn nhắc lại. Những tổn thất là bài học đắt giá mà chúng ta luôn phải ghi nhớ. Những cường quốc y tế với phương tiện cấp cứu hồi sức hiện đại còn không giảm được tỷ lệ tử vong khi dịch bùng phát, trong khi một hệ thống y tế từ cơ sở đến trung ương còn thiếu và yếu như chúng ta làm sao xoay chuyển được tình hình? Ai cũng thấy sự dũng cảm và ý chí của những người tham gia chống dịch, nhưng với “vũ khí” thô sơ, ta đã không ngăn được cơn đại hồng thủy. Chúng ta đã không giữ lại được nhiều mạng sống cho người dân Nam bộ trong những tháng hè khốc liệt năm qua.

Những tháng cuối năm này, số ca nhiễm vẫn tăng chóng mặt, nhưng tình huống đã hoàn toàn khác. Vaccine đã được phủ diện rộng và tỷ lệ tử vong rơi chủ yếu vào nhóm chưa tiêm, bệnh nền nguy hiểm. Hệ thống y tế cũng đã kinh nghiệm hơn với việc phát hiện và điều trị ca tăng nặng. Việc điều trị cách ly người nhiễm tại nhà đã được xã hội chấp nhận. Tâm lý nghi kỵ người nghi nhiễm đã không còn vì ai trong chúng ta cũng có thể là F0 hay F1.

Phải làm gì để một năm mới tốt đẹp hơn? Như cuốn sách về Covid sắp xuất bản, tôi tin rằng chiến lược coi Covid như một bệnh, một chuyên khoa là hướng đi tất yếu trong thời kỳ thích ứng an toàn – cụm từ tôi tâm đắc.

Có xem Covid như một bệnh lý chuyên khoa, ta mới có thể yên tâm quay lại cuộc sống bình thường. Chỉ khi nắm chắc được sinh bệnh học, diễn biến tự nhiên và các biến chứng… tỷ lệ tăng nặng và tử vong sẽ được khống chế. Covid -19 sẽ như những đại dịch bùng phát dữ dội rồi thoái triển thành một loại cúm mùa mà lịch sử nhân loại từng chứng kiến.

Để được an toàn, chúng ta cần thay đổi cách đối xử với y tế. Củng cố lại hệ thống chữa bệnh từ cấp nhỏ nhất là phường, xã, huyện; xây dựng khoa truyền nhiễm tách khỏi khu điều trị thông thường từ các bệnh viện huyện đến trung ương; trang bị máy móc, thuốc men, phương tiện phòng hộ, kit test… đầy đủ là nhiệm vụ của cả chính quyền chứ không riêng ngành Y.

Đầu tư nhiều hơn vào con người với việc đào tạo nhân viên y tế bài bản, bảo đảm thu nhập và tạo hướng đi để phát triển chuyên môn là căn cơ để có một ngành Y thành công trong mắt xã hội. Nếu còn để những bác sĩ trẻ ra trường nhận lương tháng 5 triệu đồng và tiền chống dịch từ tháng 7/2021 vẫn chưa về tài khoản, chúng ta có lỗi.

Cuối cùng là đầu tư vào khoa học. Việt Nam có thể thúc đẩy chuyên ngành Covid học; nghiên cứu, thử nghiệm và tự sản xuất vaccine một cách bài bản; phối hợp sản xuất các thuốc kháng virus chất lượng và giá thành phù hợp ngay trong năm 2022. Khi các hướng dẫn khoa học và dễ hiểu được cập nhật liên tục, người dân không hoảng loạn bấu víu vào những luận cứ phi khoa học nữa.

Những việc quan trọng này, chỉ một mình Bộ Y tế loay hoay không thể thành công. Sự đồng thuận từ trên xuống dưới của mọi cấp chính quyền theo tôi là chìa khoá để mở ra một năm 2022 khác biệt cho đất nước.

Nguyễn Lân Hiếu

Hà Nội những ngày đầu năm Nhâm Dần 2022, trong khán phòng ấm áp thấm đượm tình bạn và đồng nghiệp, PGS.TS.BS. Nguyễn Lân Hiếu cùng cộng sự của mình PGS.TS.BS Hoàng Bùi Hải đã tổ chức Lễ ra mắt cuốn sách Chẩn đoán & Điều trị COVID-19.

Buổi ra mắt cuốn sách có sự hiện diện của 39 tác giả cùng các đồng tác giả thuộc 15 chuyên ngành khác nhau, từ các bệnh viện và các địa phương.

Mặc dù khác lứa tuổi, kinh nghiệm cũng như học hàm học vị, “Nhưng điểm chung tất cả là lòng nhiệt huyết, quyết tâm cho ra đời một sản phẩm giúp ích, thiết thực cho ngành Y tế Việt Nam đang oằn mình chống chọi lại dịch bệnh”, PGS.TS Nguyễn Lân Hiếu viết trong phần mở đầu cuốn sách.

Sách Chẩn đoán & Điều trị COVID-19 xuất phát từ đề xuất của PGS.TS.BS Hoàng Bùi Hải, Trưởng Khoa Hồi sức – Cấp cứu, BV Đại học Y Hà Nội với PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu Giám đốc BV Đại học Y Hà Nội khi cả 2 thầy thuốc đang tham gia chống dịch tại Bình Dương.

PGS.TS. BS Nguyễn Lân Hiếu bộc bạch: Tôi là bác sĩ tim mạch, Hải là bác sĩ hồi sức cấp cứu, không ai làm trong chuyên ngành bệnh nhiệt đới hay y tế công cộng. Vậy nhưng khi đại dịch bùng phát, chúng tôi được phân công vào những nơi cam go nhất như Huế, Phú Yên, Hà Tĩnh rồi Bình Dương, TP. Hồ Chí Minh, Bình Định…và cuối cùng đang “trấn thủ” ở Hà Thành. Đi nhiều, làm nhiều gặp được nhiều tình huống hiểm nguy, mày mò đọc, học hỏi, chia sẻ với các đồng nghiệp ở mọi chuyên ngành, nhiều quốc tịch. Chính điều này đã thôi thúc chúng tôi viết quyển sách này!

Xin cảm ơn những đồng nghiệp đã sát cánh cùng chúng tôi ở tuyến đầu chống dịch hay bảo vệ vững chắc hậu phương. Các bạn đã đóng góp những kinh nghiệm quý báu và cũng là nguồn cảm hứng thúc đẩy chúng tôi ra đời tác phẩm này.

PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu

Dự định ban đầu của 2 tác giả là chia sẻ những kiến thức về hồi sức cấp cứu bệnh nhân bị mắc COVID-19, nhưng dịch chuyển biến nhanh, không thể giữ mãi giai đoạn “Zero” COVID nữa mà cần chung sống thích ứng an toàn, 2 tác giả đã quyết định mời thêm nhiều chuyên ngành khác nhau để làm cơ sở ra đời ngành “COVID học“.

“Có xem COVID như một bệnh lý chuyên khoa chúng ta mới có thể yên tâm quay lại với cuộc sống bình thường và phát triển KTXH. Khi đã nắm chắc được sinh bệnh học, diễn biến tự nhiên và các biến chứng, tỷ lệ nặng và tử vong sẽ được khống chế, COVID-19 sẽ như một loại cúm mùa mà lịch sử nhân loại đã từng chứng kiến những đại dịch bùng phát dữ dội rồi thoái triển.”, PGS. TS. BS Nguyễn Lân Hiếu khẳng định.

Thay mặt nhóm biên soạn, PGS.TS.BS Nguyễn Lân Hiếu đã gửi lời tri ân: Chúng tôi xin tặng quyển sách này cho những đồng nghiệp ngành Y, những người đã ngã xuống trong đại dịch – những người vẫn đang ngày đêm chống dịch- những người bệnh đã chiến đấu mạnh mẽ để ở lại và cả những người đã mãi ra đi.

Nguồn: suckhoedoisong.vn

Mời Quý vị tải file pdf tại đây: Download

LỜI MỞ ĐẦU

Đại dịch COVID-19 đang gia tăng nhanh, khoảng 480 nghìn bệnh nhân (BN) trên 188 quốc gia trên toàn thế giới với tử vong khoảng 22 nghìn người. Tại Việt nam, dịch COVID-19 vẫn đang tiếp tục tăng lên, toàn thể đất nước ta đang tập trung mọi nguồn nhân lực, tài lực, vật lực … để chống dịch với mục đích ngăn cản sự phát triển quá nhanh của dịch và giảm tổn thất, tử vong đến mức thấp nhất có thể.

Trong tình huống như hiện nay, ngành y tế là lực lượng tuyến đầu quan trọng nhất để thực hiện nhiệm vụ phòng chống dịch, cách ly và điều trị cho bệnh nhân nhiễm Covid-19. Tuy nhiên bên cạnh đó, ngành y tế còn phải tiếp tục nhiệm vụ chăm sóc và điều trị mọi loại bệnh tật cho các bệnh nhân, trong đó có nhiều bệnh cảnh nặng nề và cấp cứu.

Hội chứng mạch vành cấp/ Nhồi máu cơ tim cấp (HCMVC/NMCTC) là một bệnh cảnh cấp cứu thường gặp với bệnh suất và tử suất đặc biệt cao trong giai đoạn cấp nếu không điều trị đúng và kịp thời. Điều trị tái tưới máu cấp cứu là một biện pháp điều trị làm giảm tỷ lệ tử vong, cải thiện chất lượng sống và thay đổi kết cục lâu dài cho bệnh nhân.

Như vậy một vấn đề đang đặt ra cho ngành tim mạch và tim mạch can thiệp VN là trong thời gian này, khi có bệnh nhân (BN) nghi ngờ nhiễm hay đã nhiễm COVID-19 vào viện, chúng ta sẽ xử trí việc tái tưới máu cho BN như thế nào.

Đây là một vấn đề mới xảy ra nên khi bắt đầu soạn thảo thì chưa có dữ liệu nào đủ mạnh và tốt để đưa ra khuyến cáo hay đồng thuận chính thức. Thời điểm này,  trong y văn chỉ có các bài báo bàn luận đến chủ đề này: một ít số liệu nhỏ kiểu sổ bộ và kinh nghiệm từ một vài bệnh viện Trung Quốc, ý kiến chuyên gia từ các hội chuyên ngành ACC, SCAI, ESC…. và một lưu đồ xử trí từ Trung Quốc để đưa ra các hướng dẫn ban đầu cho các bác sỹ tim mạch.  

Dù không có đủ nghiên cứu và minh chứng nhưng trong tình hình đại dịch COVID-19 bùng phát và lan rộng rất nhanh trên toàn cầu các hội tim mạch, hội tim mạch can thiệp đã phát hành những hướng dẫn xử trí người bệnh tim mạch, bệnh cần can thiệp tim mạch. Phần lớn những hướng dẫn này là ý kiến đồng thuận chuyên gia. Chúng tôi xin giới thiệu ngắn gọn một số ý kiến chuyên gia, một số khuyến cáo hướng dẫn của các hội chuyên ngành ACC, SCAI, ESC, CAIC… để đưa ra khuyến cáo dễ sử dụng cho các bác sỹ tim mạch và tim mạch can thiệp Việt Nam sử dụng.

CÁC DỮ LIỆU TRONG Y VĂN VÀ Ý KIẾN CÁC CHUYÊN GIA HIỆN NAY

Chúng tôi tập trung vào các y văn liên quan đến hướng dẫn điều trị tái tưới máu cho HCMVC/NMCTC, không nêu những y văn liên quan đến bệnh lý tim mạch tổng quát trong mùa dịch COVID-19.

1. Y học chứng cứ gần như chưa có gì nhiều

2. Số liệu và kinh nghiệm từ Trung Quốc

Hai tác giả Trung Quốc BS Jie Zeng (khoa tim mạch, Bệnh Viện Nhân Dân tỉnh Sichuan) và BS Jianxin Huang (khoa Hồi sức Tích cực, BV Nhân Dân tỉnh Sichuan) đã công bố Phác đồ xử trí nhồi máu cơ tim ở bệnh nhân nhiễm COVID-19 tại thành phố Vũ Hán, Trung Quốc trên tạp chí Lancet. (Huang CL, Wang Y, Li XW (2020) Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30183-5). Các tác giả chỉ giới thiệu về phác đồ xử trí mà không nêu các số liệu thực tế và bàn luận

2.1. Phác đồ cho nhồi máu cơ tim ST chênh lên (NMCT STCL)

2.1.1 BN ổn định với thời gian khởi phát trong vòng 12 giờ

─ Trường hợp BN còn trong cửa sổ thời gian tái tưới máu và không có chống chỉ định với thuốc tiêu sợi huyết (TSH), liệu pháp TSH được thực hiện trong phòng cách ly. Sau tiêu sợi huyết thành công, tiếp tục điều trị tại phòng cách ly. Sau khi BN đã khỏi bệnh viêm phổi COVID-19 và test nhanh (nucleic acid) 2 lần âm tính, xem xét can thiệp mạch vành chương trình

─ Trường hợp BN còn trong cửa sổ thời gian tái tưới máu và có chống chỉ định với thuốc tiêu sợi huyết hoặc thất bại sau dùng thuốc TSH, cần đánh giá một cách toàn diện nguy cơ của can thiệp và khả năng kiểm soát cách ly nhiễm bệnh.

2.1.2 BN ổn định với thời gian khởi phát quá 12 giờ

─ Cần đánh giá một cách toàn diện nguy cơ của can thiệp và khả năng kiểm soát cách ly nhiễm bệnh

2.1.3 BN không ổn định với viêm phổi nặng

─ Chuyển đến khoa cách ly để điều trị bảo tồn

2.1.4 BN không ổn định với viêm phổi nhẹ đến vừa

─ Đánh giá thời gian khởi phát còn trong cửa sổ 12 giờ hay quá. Bước tiếp theo xử trí như NMCT STCL ổn định

2.1.5 Thực hiện siêu âm tim và ECG 24-48 giờ sau liệu pháp TSH.

─ Nếu BN ổn định, tiến hành phục hồi chức năng nhanh chóng để rút ngắn thời gian nằm viện càng sớm càng tốt

─ Tiếp tục theo dõi qua mạng tại phòng khám ngoại trú BV Nhân dân Sichuan

2.2. Phác đồ cho nhồi máu cơ tim không ST chênh lên (NMCT KSTCL)

─ Thời gian cửa-bóng trong NMCT KSTCL ít chặt chẽ như NMCT STCL, do đó chúng ta cần loại trừ nhiễm COVID-19 trước hết.

─ Trường hợp BN xác chẩn bị nhiễm, chuyển BN tới khoa cách ly. Sau đó chờ BN phục hồi từ bệnh dịch, sẽ tiến hành đánh giá BN có cần tiến hành can thiệp xâm lấn không

─ Rất ít BN NMCT KSTCL có tình trạng huyết động không ổn định và bị rối loạn nhịp tim đe dọa đến tính mạng. Những trường hợp có huyết động không ổn định hoặc có rối loạn nhịp đe dọa tính mạng thì tiến hành can thiệp trong phòng thông tim cách ly sẽ là chọn lựa hàng đầu.

3. Ý kiến của các chuyên gia vùng Bắc Mỹ

3.1. Khuyến cáo của Hội Tim mạch Koa kỳ (ACC)/ Hội Tim mạch Can thiệp Hoa Kỳ (SCAI).

2 hội tim mạch lớn này đã đưa ra khuyến cáo hướng dẫn xử trí HCMVC/NMCTC ngay giữa thời điểm dịch COVID-19 đang bùng phát dữ dội tại Hoa Kỳ.Cách thức chọn lựa chiến lược can thiệp được trình bày theo nhóm bệnh cảnh lâm sàng

3.1.1. Can thiệp chương trình

Nhiều bệnh viện ở Hoa Kỳ đã tạm ngưng các thủ thuật chương trình trong phòng thông tim trong nổ lực dự trữ nguồn lực và tránh phơi nhiễm COVID-19 vào môi trường bệnh viện. Việc làm này là khá khôn ngoan ở những địa phương bùng phát dịch. Để dự trữ giường bệnh, nên tránh làm thủ thuật trên những bệnh nhân lớn tuổi kèm đa bệnh lý hoặc trên BN thời gian nằm viện ước tính trên 2 ngày hoặc những trường hợp tiên đoán sẽ nằm săn sóc đặc biệt. Việc xác định trường hợp trì hoãn phải được đánh giá lâm sàng cẩn thận vì trong một số tình huống trì hoãn có thể có hậu quả không tốt. Mỗi trường hợp cần đánh giá cân nhắc giữa nguy cơ phơi nhiễm COVID-19 với nguy cơ trì hoãn việc chẩn đoán và điều trị.

3.1.2. Bệnh nhân NMCT STCL

Một báo cáo từ Trung Quốc đưa ra một phác đồ xử trí dựa trên test nhanh nucleic acid và điều trị dựa vào liệu pháp tiêu sợi huyết. Đây là một đề tài được tranh luận đặc biệt ở Hoa Kỳ, nơi mà can thiệp mạch vành tiên phát là thường qui cho BN NMCT STCL. Hơn nữa việc test nhanh COVID-19 còn giới hạn ở Hoa Kỳ.  

Tuy nhiên, ở một BN nhiễm COVID-19 cần cân nhắc kỹ lưỡng giữa nguy cơ phơi nhiễm cho nhân viên y tế và lợi ích của BN khi tái tưới máu. Thuốc tiêu sợi huyết có thể là một chọn lựa phù hợp ở những BN NMCT STCL nhiễm COVID-19 có huyết động ổn định.

Ở BN nhiễm COVID-19 được tiến hành can thiệp tiên phát (PPCI), cần phải có trang bị bảo hộ cá nhân (PPE) phù hợp gồm áo choàng, găng tay, kính đeo mắt hay tấm chắn, và khẩu trang N95. Đặc biệt khi BN diễn tiến xấu, sử dụng hệ thống máy hô hấp làm sạch không khí mạnh (PAPR: Powered Air Purifying Respirator) là hợp lý Đặc biệt là trong trường hợp BN nôn ói nhiều (NMCT vùng dưới) hay BN cần phải hồi sinh tim phồi hay đặt nội khí quản. Điều quan trọng là hầu hết các phòng thông tim hiện có đều với áp lực bình thường hay áp lực dương và không được thiết kế cho cách ly bệnh nhiễm. Do đó, sau khi làm cần có một quá trình làm sạch khử trùng chặt chẽ. Quá trình này sẽ làm chậm trễ những trường hợp tiếp theo sau.

3.1.3. Bệnh nhân NMCT KSTCL

Phần lớn BN NMCT KSTCL nghi ngờ nhiễm COVID-19 sẽ có thời gian để làm test chẩn đoán COVID-19 trước khi quyết định tiến hành can thiệp có sự kiểm soát dịch bệnh tốt hơn. Cho BN ra viện sớm sau can thiệp sẽ giúp tăng cơ số giường bệnh và giảm nguy cơ  phơi nhiễm BN. BN sẽ được xuất viện và theo dõi qua hệ thống quản lý sức khỏe từ xa (Telehealth).
Có vẻ như trong một số trường hợp thích hợp (đặc biệt là NMCT típ 2), BN NMCT KSTCL, có thể điều trị bảo tồn dựa trên đánh giá nguy cơ BN. Cần cố gắng phân biệt giữa NMCT típ 1 với NMCT típ 2 vì việc trì hoãn can thiệp xâm lấn phù hợp với típ 2, đặc biệt khi huyết động ổn định.

Trong trường hợp BN NMCT KSTCL có huyết động không ổn định có thể xem xét như trường hợp NMCT STCL như đã trình bày ở trên. (Catheterization Laboratory Considerations During the Coronavirus (COVID-19) Pandemic: From ACC’s Interventional Council and SCAI. Frederick G.P. Welt, Pinak B. Shah, Herbert D. Aronow, Anna E. Bortnick, Timothy D. Henry, Matthew W. Sherwood, Michael N. Young, Laura J. Davidson, Sabeeda Kadavath, Ehtisham Mahmud, Ajay J. Kirtane and American College of Cardiology’s (ACC) Interventional Council and the Society of Cardiovascular Angiography and Intervention (SCAI). March 2020DOI:https://doi.org/10.1016/j.jacc.2020.03.021).

3.2. Khuyến cáo Hội Tim mạch Can thiệp Canada (CAIC-ACCI):

Mới đây, Hội Tim mạch Can thiệp Canada đã đăng trên trang Web của hội, đưa ra một khuyến cáo hướng dẫn việc thực hiện các thủ thuật kỹ thuật tim mạch trong mùa dịch COVID-19 theo 3 mức độ trầm trọng của dịch (cấp độ 1, 2, 3 phân theo mức độ phản ứng- cách ly và mức độ cung cấp các dịch vụ).

Có 9 mục tiêu thể hiện các nguyên tắc của khuyến cáo:

1. Giới hạn sử dụng giường và phương tiện chuyên khoa tim mạch trên thu dung chung của hệ thống, đặc biệt giường nội trú/săn sóc tích cực
2. Giảm tối thiểu nguy cơ cho nhân viên y tế
3. Tăng dự trữ các đồ bảo hộ cho cá nhân (PPE)
4. Tăng tối đa tính tuân thủ giữ khoảng cách của nhân viên y tế
5. Giảm tối đa nguy cơ gia tăng BN nhiễm COVID-19 từ các thủ thuật thăm dò hay thủ thuật can thiệp
6. Duy trì thực hiện các thủ thuật tim mạch can thiệp thiết yếu cho BN tim mạch nguy cơ cao ngắn hạn
7. Giảm thiểu các biến cố xấu cho BN tim mạch trong mùa dịch
8. Đảm bảo các quyết định đưa ra theo cách thức phù hợp
9. Đảm bảo các quyết định đưa ra được truyền đạt trong cách thức minh bạch và tế nhị

Việc quyết định xử trí tái tưới máu trong NMCTC sẽ theo các bệnh cảnh lâm sàng (NMCT STCL; Choáng tim; Ngưng tim ngoài bệnh viện-OHCA; NMCT KSTCL, NMCT týp 2 …) và được áp vào mức độ dịch (1, 2, 3). Nhìn chung việc áp dụng cũng không dễ.

(Precaution and Procedures for Coronary and Structural Cardiac Intervention during the COVID-19 Pandemic: Guidance from CAIC-ACCI/ Tuesday, Mars 24, 2020, Homepage- Canadian Association of Intervention Cardiology).

4. Ý kiến của các chuyên gia từ tâm điểm dịch hiện nay (ESC và các chuyên gia châu Âu)

Trên trang Web của ESC giới thiệu 2 chuyên gia ở Ý và Anh trình bày thái độ xử trí HCMVC/NMCTC qua clip phát đi từ trong thực tế tại tâm điểm dịch đang bùng phát tại châu Âu.

Gíáo sư Susanna Price là chuyên gia tim mạch và săn sóc tích cực của bệnh viện Royal Brompton, Luân đôn, Anh. Bà thấy rằng cả BN và nhân viên y tế đều đang ở trong trạng thái mệt mỏi, ốm yếu, kiệt sức, mất người thân, sợ hãi. Hệ thống cấu trúc y tế được tái tổ chức lại. Bảo vệ nhân viên y tế sẽ là nhiệm vụ hàng đầu. Trang bị đồ phòng hộ cá nhân phải đầy đủ và liên tục. Huấn luyện việc mặc và cởi trang bị phòng hộ phải được ưu tiên và thực hiện nhiều lần. Rửa tay thường xuyên. Giảm bớt nhân viên không cần thiết.Trong cơn dịch, không cần bản tính anh hùng mà là phải tuân thủ chặt chẽ các qui định và nguyên tắc chống dịch. Thời gian phản ứng cho tái tưới máu có thể chậm trễ hay trì hoãn. An toàn của ê kíp là trên hết. Các bạn phải chuẩn bị trước cho tình huống xấu nhất. Nếu chúng ta chờ cho BN bắt đầu đến rồi tiến hành thì sẽ là quá trễ.

Bác sỹ Maddalena Lethino, chuyên gia HCMVC, Dược và Sức khỏe cộng đồng của BV San Gerardo, Monza, Ý. Theo bà thì biến chứng thường gặp nhất của BN nhiễm COVID-19 là viêm phổi. Biến chứng tim mạch là ít phổ biến, và thường là hậu quả khi biến chứng ban đầu nặng lên. BN có tiền sử bệnh tim mạch có tỷ lệ tử vong cao nhất. Trong dịch, BN NMCT đến bệnh viện thường trễ hơn nhiều so với bình thường và do đó thường bị các biến chứng trong can thiệp hay suy tim, choáng tim. Phải xử trí tất cả các BN HCMVC đều như BN nghi ngờ nhiễm COVID-19. Cố gắng giữ khu hồi sức cấp cứu tim mạch càng sạch càng tốt và có vài giường cách ly tốt. Giữ thời gian nằm viện của BN càng ngắn càng tốt.

KHUYẾN CÁO TỪ HỘI TMCT VIỆT NAM

Tham khảo các dữ liệu trên y văn hiện có và lấy ý kiến đồng thuận của các chuyên gia trong Hội TMCTQG VN, chúng tôi đưa ra một số nguyên tắc giúp các bác sỹ tim mạch, tim mạch can thiệp xem xét quyết định chọn lựa biện pháp tái tưới máu cấp cứu cho BN HCMVC/NMCTC nhiễm hay nghi ngờ nhiễm COVID-19 trong giai đoạn hiện nay.

Chiến lược điều trị tái tưới máu cho BN HCMVC/NMCTC nhiễm/ nghi ngờ nhiễm COVID-19 được xác định dựa trên phối hợp nguyên tắc điều trị tái tưới máu cấp cứu mạch vành (điều này các bác sỹ tim mạch hay tim mạch can thiệp đều biết rất rõ) với nguyên tắc cách ly chặt chẽ trong phòng chống dịch COVID-19 (được ưu tiên áp dụng trong mùa dịch vì sức khỏe của nhân viên y tế, của cộng đồng và quốc gia).

Vì chỉ có 3 cách thức điều trị tái tưới máu HCMVC/NMCTC trên BN nhiễm hay nghi ngờ nhiễm COVID-19, nên chúng tôi trình bày hướng dẫn theo cách thức tiếp cận can thiệp mạch vành cấp cứu được chỉ định thực hiện trên nhóm BN nào và tiến hành ở đâu.

1- Cách thức tiếp cận hay nguyên tắc số 1

Ưu tiên hàng đầu là can thiệp trì hoãn hoặc can thiệp chương trình. Chỉ thực hiện can thiệp tại phòng thông tim thông thường sau khi BN đã được loại trừ nhiễm COVID-19 hoặc đã qua thời gian cách ly COVID-19.
─ BN NMCT KSTCL vào viện với bệnh cảnh ổn định
─ BN NMCT STCL vào viện với bệnh cảnh ổn định và đã qua thời gian vàng
─ BN NMCT STCL đã điều trị tiêu sợi huyết thành công

2- Cách thức tiếp cận hay nguyên tắc số 2

Ưu tiên xử trí tái tưới máu cơ tim cấp bằng biện pháp không can thiệp tại khoa cách ly
─ BN NMCT KSTCL vào viện với bệnh cảnh ổn định, xem xét điều trị nội khoa tích cực trước tại khoa cách ly. Chụp và can thiệp sau khi đã loại trừ nhiễm COVID-19hoặc qua giai đoạn cách ly COVID-19.
─ BN NMCT STCL vào viện trong thời gian vàng sẽ ưu tiên biện pháp tái tưới máu bằng thuốc TSH trước tại khoa cách ly. Tiến hành chụp và can thiệp sau khi đã loại trừ hoặc qua giai đoạn cách ly COVID-19.
─ BN NMCT STCL vào viện với bệnh cảnh không ổn định, rối loạn huyết động học hoặc choáng tim: đây là một bệnh cảnh nặng nề thông thường sẽ được chỉ định can thiệp mạch vành cấp cứu. Tuy nhiên trong thời gian dịch COVID-19, nếu không thể thực hiện được can thiệp cấp cứu thì nên xem xét them dùng liệu pháp TSH tại phòng cách ly.

3- Cách thức tiếp cận hay nguyên tắc số 3

Chỉ tiến hành can thiệp mạch vành cấp cứu khi không có biện pháp nào khác và phải thực hiện tại phòng thông tim cách ly

• BN NMCT STCL vào viện với bệnh cảnh không ổn định, rối loạn huyết động học hoặc choáng tim.
•  BN NMCT STCL vào viện trong thời gian vàng có chống chỉ định thuốc TSH
• NMCT KSTCL vào viện với bệnh cảnh không ổn định, rối loạn huyết động học hoặc choáng tim.

Khi xem xét chọn lựa biện pháp can thiệp mạch vành cấp cứu ngay cho BN nhiễm hoặc nghi ngờ nhiễm COVID-19 phải xét thật kỹ 2 điều:

─ Phòng thông tim của BV có đủ chuẩn cách ly của một phòng thông tim/mổ cho BN nhiễm/ Nghi ngờ nhiễm COVID-19 (Cách ly có áp lực âm, trang bị bảo hộ cho toàn bộ nhân viên, khả năng khử khuẩn vô trùng sau mổ…theo tiêu chuẩn của Bộ Y Tế). Cần chú ý các phòng thông tim thông thường không được thiết kế để cách ly, và thường thông khí áp lực bình thường hay áp lực dương.

─ Cân nhắc thận trọng giữa nguy cơ phơi nhiễmnhân viên y tế/ lây lan bệnh dịch COVID-19 với nguy cơ BN phải gánh chịu khi trì hoãn can thiệp tái tưới máu cấp cứu. Khi can thiệp, toàn bộ êkíp can thiệp phải mặc trang phục phòng hộ chống lây nhiễm đầy đủ (áo choàng, găng tay, kính bảo vệ mắt, khẩu trang N95…)

Trong cách thức tiếp cận tiến hành can thiệp tái tưới máu cấp cứu ngay do điều kiện cách ly chặt chẽ và khắt khe nên gần như không khả thi để áp dụng rộng rãi. Việc thực hiện không đúng quy chuẩn sẽ dẫn đến sau can thiệp sẽ phải triễn khai cách ly nguyên khoa, nguyên khối hay nguyên cả một bệnh viện và gây bùng  phát dịch COVID-19.

Nguy cơ lây nhiễm đặc biệt cao ở các BN phải đặt nội khí quản, hút đờm, tiến hành hồi sinh tim phổi vì các thao tác này sẽ gây ra hiện tượng bốc hơi các chất tiết tạo giọt bắn trong không khí và làm tăng khả năng phơi nhiễm cho nhân viên y tế. BN đã được đặt nội khí quản thở máy sẽ có ít nguy cơ hơn do thông khí BN trong một con đường kín. Do đó, BN nhiễm/ nghi ngờ nhiễm COVID-19 cần đặt nội khí quản thì nên đặt trước khi đến phòng thông tim.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Huang CL, Wang Y, Li XW (2020) Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China. Lancet. https://doi.org/10.1016/S0140-6736(20)30183-5
2. Chen H, Zhou M, Dong X, et al. Epidemiological and Clinical Characteristics of 99 cases of 2019 novel coronavirus pneumonia in Wuhan, China: a descriptive study. Lancet 2020; published online January 29. https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2820%2930211-7
3. COVID-19 ACC Clinical Guidance for Cardiovascular Care Team, Medscape, Feb 13 2020.           
4. Catheterization Laboratory Considerations During the Coronavirus (COVID-19) Pandemic: From ACC’s Interventional Council and SCAI. Frederick G.P. Welt, Pinak B. Shah, Herbert D. Aronow, Anna E. Bortnick, Timothy D. Henry, Matthew W. Sherwood, Michael N. Young, Laura J.Davidson, Sabeeda Kadavath, Ehtisham Mahmud, Ajay J. Kirtane, American College of Cardiology’s (ACC) Interventional Council and the Society of Cardiovascular Angiography and Intervention (SCAI). J Am Coll Cardiol.2020 Mar 17. Epublished DOI:10.1016/j.jacc.2020.03.021
5. The Evolving Pandemic of COVID-19 and Interventional Cardiologyhttp://www.scai.org/Presidents.aspx?cid=858f3f06-cad7-4ddb-83e9-ee82bdc4793b#.Xm95Lah.                      
6. Precaution and Procedures for Coronary and Structural Cardiac Intervention during the COVID-19 Pandemic: Guidance from CAIC-ACCI/ Tuesday, Mars 24, 2020, Homepage- Canadian Association of Intervention Cardiology.
7. Catheterization Laboratory Considerations During the Coronavirus (COVID-19) Pandemic: From ACC’s Interventional Council and SCAI Frederick G.P. Welt, Pinak B. Shah, Herbert D. Aronow, Anna E. Bortnick, Timothy D. Henry, Matthew W. Sherwood, Michael N. Young, Laura J. Davidson, Sabeeda Kadavath, Ehtisham Mahmud, Ajay J. Kirtane and American College of Cardiology’s (ACC) Interventional Council and the Society of Cardiovascular Angiography and Intervention (SCAI)
   March 2020 DOI: https://doi.org/10.1016/j.jacc.2020.03.021                                                 

Kính gửi:  – Các Hội viên Hội Tim mạch học Việt Nam

•  Các Bác sỹ/Điều dưỡng trên toàn quốc

Theo kế hoạch đã thống nhất của Ban chấp hành Hội Tim mạch học Việt Nam, Hội Tim mạch sẽ tổ chức Đại hội Tim mạch toàn quốc lần thứ 17 với chủ đề “Tim mạch học trong kỷ nguyên mới: Biến thách thức thành cơ hội” từ ngày 16-18/10/2020 với hình thức trực tuyến tại hai đầu cầu Hà Nội và TP. Hồ Chí Minh.

Trong khuôn khổ chương trình, Hội Tim mạch học Việt Nam sẽ tiếp tục tổ chức các khóa đào tạo liên tục (CME) có cấp chứng chỉ theo quy định của Bộ y tế dành cho các bác sĩ và điều dưỡng viên có nhu cầu.

*Lưu ý: Phiên đào tạo dành cho điều dưỡng (C02), xin vui lòng liên lạc với CNĐD. Nguyễn Văn Ngọc – SĐT: 097.5568.290, email: vcna1212@gmail.com để được hỗ trợ về quy định cấp CME trong phiên đào tạo này.

Xin Quý bác sĩ vui lòng gửi đăng ký tham gia CME đến email congress@vnha.org.vn của Hội Tim Mạch trước ngày 10/10/2020.

Để Ban tổ chức có thể in thông tin trên chứng chỉ CME cho các học viên được chính xác, xin vui lòng ghi rõ “Họ tên, Ngày tháng năm sinh, Đơn vị công tác” và các khoá học tham gia khi đăng ký

Quý vị vui lòng nộp một trong những giấy tờ sau (bản scan, photo) qua email hoặc gửi đến văn phòng Hội Tim mạch để được cấp Giấy chứng nhận đào tạo liên tục:

• Chứng chỉ hành nghề;
• (hoặc) Giấy xác nhận công tác có chữ ký và đóng dấu của cơ quan;
• (hoặc) Bằng  Bác sỹ;
• Bằng Điều dưỡng (Khóa đào tạo liên tục dành cho điều dưỡng);

Học phí xin chuyển vào tài khoản của Hội Tim mạch như sau:

Tên tài khoản: HỘI TIM MẠCH HỌC VIỆT NAM

Số tài khoản (VND): 0010000000409

Tại ngân hàng: TMCP Ngoại Thương Việt Nam – Vietcombank – Sở Giao dịch – 11 Láng Hạ, Ba Đình, Hà N

Lưu ý khi chuyển khoản, Quí bác sĩ vui lòng ghi rõ nội dung chuyển khoản bao gồm họ tên, khóa đào tạo đăng ký.

BAN THƯ KÝ ĐẠI HỘI TIM MẠCH TOÀN QUỐC LẦN THỨ 17

Địa chỉ: Viện Tim mạch – Bệnh viện Bạch Mai – 78 Giải Phóng – Đống Đa – Hà Nội

Người đại diện: PGS.TS Phạm Mạnh Hùng/ĐTDĐ: 0913 519 417

Người liên hệ:  Chị Lương Phương Thảo/ĐTDĐ: 0904 976 694

                            Anh Trần Minh Đức/ĐTDĐ: 0982 677 265

Email: congress@vnha.org.vn      Website: www.vnha.org.vn

Xin trân trọng cảm ơn.

File đính kèm: TB CME – 2020.pdf (Kích chuột phải vào tên file và chọn Save Target As… ) để lấy file về.

KHI TIẾP XÚC VỚI NGƯỜI/ VẬT DỤNG KHÁC

• Tránh tiếp xúc những người bệnh hay nghi ngờ có dấu hiệu bệnh như sốt, ho, khó thở, đau họng.
• Giữ khoảng cách 2 mét với những người xung quanh khi có thể.
• Mang khẩu trang hay vật dụng che mặt khi đi ra khỏi nhà.
• Rửa tay với xà phòng và nước ấm trong ít nhất 20 giây.
• Che mũi/ miệng khi ho hay hắt hơi bằng khăn hay phần trong khuỷu tay.
• Tránh chạm tay vào mắt, mũi và miệng.
• Để loại bỏ virus, thường xuyên lau chùi những vật hay tiếp xúc như tay nắm cửa bằng dung dịch diệt khuẩn.
• Tự cách ly trong trường hợp có triệu chứng sốt, ho hay bị nhiễm trùng hô hấp.
• Ở nhà bất cứ khi nào có thể.
• Tuân thủ thêm các quy định về phòng, chống dịch bệnh của từng địa phương khi được yêu cầu.

THÓI QUEN SINH HOẠT

• Ăn uống lành mạnh, đầy đủ chất với thực phẩm sạch, uống nhiều nước.
• Bỏ thuốc lá.
• Hạn chế rượu bia.
• Ngủ đủ giấc.
• Duy trì các hoạt động thể chất để tránh bệnh lý thuyên tắc huyết khối và có sức đề kháng tốt, như đi bộ quanh vườn, tập thể dục, yoga …

NHỮNG LỜI KHUYÊN VỀ  Y TẾ

• Uống thuốc theo toa.
• Tái khám định kỳ.
• Cần liên hệ ngay Bác sĩ hay các Trung tâm y tế gần nhất khi có bất kỳ dấu hiệu nào như đau ngực hay tình trạng bệnh lý diễn tiến nặng hơn.

Nguồn: Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị bệnh tim mạch trong đại dịch COVID-19 của Hội tim mạch châu Âu ESC

Tĩnh mạch là hệ thống mạch máu trong cơ thể, dẫn máu trở về tim, ngược với động mạch đưa máu từ tim tới các cơ quan trong cơ thể. Đa số tĩnh mạch có các van, có chức năng ngăn ngừa máu chảy ngược chiều hoặc ứ đọng ở chi dưới gây ra bởi lực hút của Trái đất.

Bệnh tĩnh mạch chi dưới mạn tính là tình trạng bất thường về cấu trúc, chức năng của hệ tĩnh mạch, do tăng áp lực tĩnh mạch mạn tính, gây suy các van tĩnh mạch. Bệnh có thể gặp ở bất kì ai song phụ nữ gấp hai lần nam giới và tỉ lệ tăng dần theo tuổi.

Bệnh có thể do tiên phát là các bất thường giải phẫu hoặc thứ phát sau huyết khối, chèn ép do u hoặc có thai

Bệnh hay gặp hơn ở những người phải làm việc trong môi trường nhiệt độ cao, đứng lâu hay ngồi bất động, người thừa cân

Triệu chứng chính của bệnh là cảm giác tê bì, tức nặng, bứt rứt, đôi khi giống chuột rút, phù chi dưới, tăng lên vào cuối ngày; đặc biệt sau khi đứng, ngồi lâu. Triệu chứng trên sẽ thuyên giảm khi người bệnh gác cao chân. Ngoài ra, tùy theo mức độ nặng của bệnh có thể thấy những biểu hiện trên da như sau:

• Mạng nhện, dạng lưới. (Giai đoạn sớm này cần sử dụng siêu âm Doppler hệ tĩnh mạch để có chẩn đoán chính xác)
• Búi giãn nông ngoằn ngoèo trên da.

Bệnh không những gây ra những khó chịu và tổn thương mất thẩm mĩ trên da mà còn đem đến những biến chứng nặng nề như:

• Chảy máu, rách tĩnh mạch do chấn thương
• Huyết khối tĩnh mạch
• Viêm loét, hoại tử tĩnh mạch
• Ung thư hóa tuy rằng hiếm gặp

Tuy thế bệnh hoàn toàn có thể dự phòng bằng cách:

• Tăng cường sử dụng chức năng bơm của cơ : Tránh đứng bất động trong thời gian dài, tư thế ngồi bắt chéo chân, hoặc tình trạng tĩnh tại lâu. Khuyến khích hoạt động thể chất phù hợp.
• Tạo điều kiện thuận lợi cho hồi lưu tĩnh mạch : nâng cao phía cuối giường ngủ khoảng 10 cm, hoặc tập vận động chân giống như đạp xe trong không khí trước khi ngủ.
• Tránh tiếp xúc trực tiếp với nhiệt độ cao.
• Chế độ dinh dưỡng phù hợp : Giảm chất béo, tăng cường chất xơ, tránh tình trạng táo bón.

Tùy theo giai đoạn của bệnh, mỗi bệnh nhân mắc bệnh suy giãn tĩnh mạch sẽ có phác đồ điều trị khác nhau. Song xét chung, có 3 khuynh hướng điều trị chính

• Nội khoa: các thuốc tăng cường trương lực tĩnh mạch, đeo tất áp lực.
• Ngoại khoa, can thiệp
• Phục hồi chức năng:

Tóm lại, bệnh tĩnh mạch chi dưới mạn tính tuy không quá nguy hiểm, nhưng nếu không được phát hiện và điều trị sẽ đem lại nhiều hậu quả không mong muốn về lâu dài. Trong khi những điều đó bệnh nhân hoàn toàn có thể tránh được nếu được điều trị và biết cách dự phòng bệnh.

Tài liệu tham khảo :

1. PGS. TS. BS PHẠM MẠNH HÙNG. Sách Lâm sàng Tim Mạch học (2019) – NXB Y học. Chương XIII: Bệnh mạch máu ngoại biên. Bệnh tĩnh mạch chi dưới mạn tính
2. BS NGUYỄN TUẤN HẢI. Cập nhật điều trị suy giãn tĩnh mạch chi dưới. HỘI NGHỊ TIM MẠCH TOÀN QUỐC LẦN THỨ XIII

Đây là một phần của hướng dẫn từ Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ 2014 / Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ / Hiệp hội Nhịp tim Hoa Kỳ đối với bệnh nhân mắc chứng rung nhĩ.

Tiến sĩ Craig T. January từ Hiệp hội tim mạch Hoa Kỳ (AHA): “ đã có những thay đổi lớn trong hướng dẫn”

“Một trong những điều đó là chúng tôi định nghĩa rõ hơn về khái niệm rung nhĩ không do bệnh van tim- thuật ngữ đã gây nhầm lẫn cho nhiều bác sĩ từ trước tới nay. Một khuyến cáo quan trọng khác là NOACs được ưu tiên hơn warfarin (trừ trường hợp bệnh nhân hẹp van hai mức độ từ trung bình đến nặng hoặc có van tim nhân tạo cơ học). NOAC so với warfarin cho thấy nguy cơ chảy máu ít hơn và đối với một số nhóm bệnh nhân có thể làm giảm nguy cơ đột quỵ”

Rung nhĩ khiến nhịp tim không đều có thể khiến máu bị quẩn lại trong buồng tim và sau đó hình thành cục máu đông bên trong tâm nhĩ, các loại thuốc chống đông máu thường được chỉ định để giảm nguy cơ đột quỵ. Trong khi warfarin từ lâu đã trở thành thuốc được ưu tiên hàng đầu, NOAC hiện là lựa chọn được ưu tiên hơn. NOAC bao gồm dabigatran, Rivaroxaban, apixaban và edoxaban.

Ngoài ra, chúng ta cũng có các tác nhân có thể đảo ngược tác dụng của NOAC. Mặc dù chúng được sử dụng không thường xuyên, nhưng có thể hữu ích khi có dấu hiệu chảy máu nghiêm trọng do NOAC hoặc khi bệnh nhân sử dụng NOAC cần phẫu thuật khẩn cấp.

Bệnh nhân mắc rung nhĩ nên trao đổi với bác sĩ của họ về bất kỳ mối lo ngại nào về thuốc.

Tài liệu tham khảo:

1. Sách Lâm sàng tim mạch học, chủ biên PGS.TS.BS. Phạm Mạnh Hùng, nhà xuất bản y học
2. https://www.mdmag.com/medical-news/atrial-fibrillation-treatment-receives-new-guidelines-blood-thinner

Tuy nhiên, ngoài việc biết rằng đó là một căn bệnh, chúng ta thực sự cần biết những gì về tăng huyết áp. điều gì làm hầu hết mọi người thực sự biết về nó? Dưới đây là 10 điều cần biết về tăng huyết áp.

Tăng huyết áp là một tình trạng bệnh lý rất phổ biến.

Khi bạn ở độ tuổi 55 đến 65, bạn sẽ có khoảng 40% nguy cơ bị tăng huyết áp. Và ngay cả khi bạn không bị tăng huyết áp khi bạn từ 55 đến 65 tuổi, bạn sẽ có 90% nguy cơ mắc tăng huyết áp trong vòng 20 năm tới. Bạn cần tìm hiểu thêm về các yếu tố nguy cơ tăng huyết áp của bản thân để dự phòng.

Tăng huyết áp được biết đến như là kẻ sát nhân thầm lặng.

Trong hầu hết các trường hợp, tăng huyết áp không có triệu chứng, và gần 20% những người bị tăng huyết áp thậm chí không biết là họ mắc bệnh! Mặc dù bạn có thể không cảm thấy các triệu chứng , căn bệnh này có thể âm thầm gây ra những vấn đề nghiêm trọng bên trong cơ thể bạn.

Bạn nên biết mục tiêu huyết áp của bạn.

Đối với hầu hết mọi người, huyết áp bình thường là dưới 130/80 mmHg.

Bạn không nên để huyết áp tăng mà không điều trị.

Nếu bạn không điều trị hoặc không kiểm soát được huyết áp, bạn sẽ có nguy cơ bị đột quị, nhồi máu cơ tim, các bệnh mạch máu và suy tim. Nguy cơ mắc các bệnh liên quan đến tim và tử vong gần gấp đôi đối với mỗi 20 mmHg (mm thủy ngân) tăng huyết áp tâm thu (số đo huyết áp đầu trong đo huyết áp của bạn) và mỗi 10 mmHg tăng huyết áp tâm trương (số đáy của đo huyết áp của bạn).

Có một số nguy cơ cao về huyết áp mà bạn không thể thay đổi.

VD: Tiền sử tăng huyết áp có tính chất gia đình – Nếu có, bạn cũng có nguy cơ cao hơn. Bạn nên biết tiền sử bệnh tật gia đình của bạn để có thể kiểm tra huyết áp thường xuyên.

Nhưng có một số nguy cơ cao về huyết áp bạn có thể kiểm soát và thay đổi được.

Bạn có thể giảm nguy cơ tăng huyết áp bằng cách thực hiện các biện pháp để cải thiện thói quen cuộc sống của bạn.

Ăn một chế độ ăn uống lành mạnh có hàm lượng natri thấp, tập thể dục đều đặn, hạn chế lượng rượu và caffeine. Giảm cân nếu bạn đang thừa cân. Và nếu bạn hút thuốc, hãy bỏ thuốc lá.

Muối là một thành phần nhỏ trong thức ăn nhưng nó mang nguy cơ tăng huyết áp lớn.

Các chuyên gia ước tính rằng khoảng 30% tăng huyết áp là do ăn quá nhiều muối! Một việc đơn giản như việc giảm lượng muối ăn vào có thể giúp giảm huyết áp.

Việc sử dụng thuốc của bạn có thể khiến bạn bị nguy cơ tăng huyết áp.

Bạn có biết rằng một số loại thuốc bán tự do thông thường có thể làm tăng huyết áp của bạn không? Một số trường hợp sử dụng thuốc giảm đau như ibuprofen và thuốc điều trị có chứa pseudoephedrine có thể gây tăng huyết áp. Nếu bạn đã bị tăng huyết áp, hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn trước khi sử dụng bất kỳ loại thuốc mới nào.

Bạn có thể cần phải uống nhiều hơn một loại thuốc trị bệnh huyết áp.

Các nhà nghiên cứu đã phát hiện ra rằng sử dụng nhiều loại thuốc điều trị với liều thấp hơn có thể giúp kiểm soát huyết áp tốt hơn và ít gây tác dụng phụ hơn so với việc dùng liều cao của đơn thuần một loại thuốc hạ áp. Điều này không nhất thiết có nghĩa là bạn sẽ phải uống nhiều loại thuốc khác nhau, hiện nay có những sản phẩm chứa 2 hoặc ba loại thuốc hạ áp trong cùng 1 viên thuốc, khiến bạn dễ dàng sử dụng.

Việc sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp có hiệu quả hay không tùy thuộc vào bạn.

Để thuốc của bạn có tác dụng thực sự tốt, bạn phải uống thường xuyên. Rất nhiều người tỏ ra chủ quan với việc này, đặc biệt khi huyết áp tăng thường không gây triệu chứng.

Bạn có thể cảm thấy tốt và đơn giản là quên uống thuốc của bạn. Nếu bạn cảm thấy khó nhớ khi uống thuốc hoặc nếu bạn không muốn uống thuốc – ví dụ: nếu bạn gặp các phản ứng phụ – hãy nói chuyện với bác sĩ của bạn.

Hãy luôn nhớ rằng, việc sử dụng thuốc thường xuyên, đúng theo chỉ định của bác sĩ là vì sức khoẻ của chính bản thân bạn.

Bài viết đã được soạn thảo, kiểm tra và phê duyệt bởi đội ngũ bác sĩ, dược sĩ từ Hội Tim mạch học Việt Nam với đại diện là
Giáo sư, Tiến sĩ, Bác sĩ Đặng Vạn Phước – Chủ tịch Hội Tim mạch Việt Nam

Thật vậy, hàng năm có khoảng 17,9 triệu người chết do bệnh tim mạch chiếm  31% tổng số tử vong  trong đó bệnh ĐMV đã trở thành thủ phạm giết người hàng đầu chiếm tới 14% tử vong  toàn cầu. Tiếp theo sau là đột quỵ não ( tai biến mạch máu não) đứng thứ hai với 11,1% 

Cũng theo WHO tử vong do bệnh tim mạch đang có xu hướng tăng nhanh ở các nước có thu nhập thấp – trung bình ( bao gồm cả Việt Nam).Tốc độ tư vong do bệnh tim mạch tăng 31% từ năm 1990 đến 2010

Bằng chứng rõ nhất thể hiện ở bảng mô hình bệnh tật toàn cầu năm 2017 dưới đây:

Vậy còn gánh nặng bệnh tim mạch ở Việt Nam thì sao?

 Theo báo cáo của WHO ,các bệnh không lây nhiễm đã trở thành nguyên nhân của 77% tử vong, trong đó tử vong do tim mạch chiếm 31 %  tức cứ 3 người chết thì có 1 người chết vì nguyên nhân tim mạch, tiếp sau đó mới là ung thư ( 19%) và các bệnh không lây nhiễm khác chiếm 18%

Và mô hình bệnh tật Việt Nam  đã  thay đổi rất nhanh chóng trong vài thập kỉ qua và còn tiếp diễn theo xu hướng nghiêng về các bệnh không lây nhiễm đặc biệt là các bệnh tim mạch.

Từ những chứng cứ ở trên, câu hỏi đặt ra là : “ Trong vòng một vài năm gần đây ,bạn đã tầm soát các bệnh tim mạch chưa vì nó là nguyên nhân tử vong hàng đầu tại bất kì quốc gia nào và Việt Nam không là ngoại lệ?”

 Xin nhấn mạnh rằng, đo huyết áp tại nhà hoặc tại y tế cơ sở là cách tầm soát bệnh tim mạch đơn giản và hiệu quả nhất mà bất kì ai cũng có thể làm.Nó thực sự quan trọng vì THA là thủ phạm hàng đầu liên quan đến đột quỵ não (trên 60%) và bệnh ĐMV (trên 50%) và tổng số tử vong  có liên quan đến THA hàng năm ước tính lên khoảng 10 triệu người. Ngoài ra, việc thăm khám lâm sàng của các bác sĩ, cũng như  điện tâm đồ và X quang  ngực thẳng nghiêng cũng là thăm dò đơn giản có thể thực hiện tại nhiều tuyến cơ sở hoàn toàn có thể tầm soát được nhiều bệnh tim mạch khác nhau.

Câu hỏi tiếp theo bạn cần biết câu trả lời đó là: “ Đâu là các yếu tố nguy cơ của bệnh tim mạch?”

Hay cụ thể hơn là tôi muốn nhấn mạnh đến các thói quen xấu khiến trái tim và hệ mạch máu của bạn ngày càng tồi tệ hơn, suy yếu và dễ dàng bị tổn thương dẫn đến các bệnh tim mạch kể trên.

Hút thuốc lá ( và các chế phẩm tương tự gồm cả thuốc lá điện tử)

Hút thuốc lá bao gồm cả hút thuốc lá chủ động và bị động (không hút mà hít khói bị động). Bình thường mọi người thường lầm tưởng, hút thuốc lá chỉ đơn thuần gây các bệnh đường hô hấp như với các hợp chất có vòng thơm như Benxopyrene có gây ung thư phổi hay trong khói thuốc chứa rất nhiều các phân tử khí hoặc dạng hạt nhỏ gây tổn thương đến cấu trúc và chức năng của các tuyến , các tế bào tại đường thở gây nên các bệnh phổi mạn tính. Tuy nhiên thuốc lá còn là kẻ thầm lặng thúc đẩy nhanh quá trình hình thanh các mảng xơ vữa trên toàn bộ hệ thống mạch máu của bạn từ đó gây lên hàng loạt các bệnh tim mạch như: bệnh mạch vành, bệnh động mạch ngoại biên, , đột quỵ, tăng huyết áp …vvv.Theo thống kê hút thuốc là có liên quan đến cái chết của khoảng 5 triệu người trong số đó có khoảng 1.6 triệu người chết liên quan đến bệnh tim mạch.

Chế độ ăn

Vai trò của chế độ ăn với các bệnh tim mạch đã được chứng minh rõ .Chế độ ăn của DASH  và chế độ ăn Địa trung hải  với tăng cường rau củ quả, các loại hạt, cá  .. và hạn chế chất béo không bão hòa , tinh bột , đồ ngọt, thịt động vật màu đỏ , giảm mặn … đã làm giảm đáng kể  tỷ lệ mắc THA và các bệnh lý tim mạch

Ít vận động thể lực

Sự thay đổi lối sống phù hợp với xã hội hiện đại dẫn đến thay đổi trong sự vận động thể lực của con người. Lối sống thay đổi từ trạng thái vận động nhiều vì các công việc cần hoạt động trong nông nghiệp , công nghiệp truyền thống nay đã sang lối sống tĩnh tại nhiều hơn với các phương tiện đi lại được cơ giới hóa, công việc ít hoạt động nhiều, và hoạt động tập thể dục còn hạn chế…Điều đó diễn ra và ngày càng tăng ở hầu hết các nước trên con đường công nghiệp hóa hiện đại hóa , Việt Nam cũng không tránh khỏi. Hiện các nghiên cứu đã chứng minh rõ rệt về lợi ích của vận động thể lực trong việc làm giảm  các nguy cơ tim mạch cũng như các bệnh tim mạch.

Trong bài viết sau, chúng tôi sẽ phân tích cụ thể hơn các vấn đề nên trên để trái tim của bạn luôn khỏe mạnh

Tài liệu tham khảo: Lâm sàng Tim mạch học – PSG.TS.BS Phạm Mạnh Hùng chủ biên

Tăng huyết áp (THA) là một vấn đề sức khỏe tim mạch phổ biến nhất trong cộng đồng.  nó cũng được biết đến với tên gọi “kẻ giết người thầm lặng” bởi nó diễn biến thầm lặng, người bệnh hầu như không nhận ra những dấu hiệu của tăng huyết áp. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hơn về bệnh lý này cũng như những dấu hiệu giúp bạn nhận biết bệnh tăng huyết áp. THA có thể dẫn tới nhiều biến chứng khác nhau ở tim, não, mắt, thận và các mạch máu…, thậm chí có những biến chứng rất nặng và xảy ra một cách đột ngột có thể gây tử vong ngay lập tức cho người bệnh.

1. Định nghĩa

– Cơn THA (Hypertensive crisis) là tình trạng HA tăng cao kịch phát (HATT ≥180 mmHg và/hoặc HATTr ≥120 mmHg)

– Tăng huyết áp cấp cứu là cơn tăng huyết áp kịch phát (≥180/120 mmHg) có
kèm theo các bằng chứng về tổn thương cơ quan đích mới xuất hiện hoặc tiến triển,
thường đe doạ đến tính mạng

2. Những cơ quan nào có thể bị tổn thương

–  Não: Bệnh não tăng huyết áp; xuất huyết nội sọ

– Mắt: phù gai thị, xuất huyết võng mạc; nhìn mờ

– Tim: Suy tim cấp; nhồi máu cơ tim cấp, đau ngực, phù phổi cấp,…

– Mạch máu: tách thành động mạch chủ cấp

– Thận: Suy thận cấp, protein niệu,…

3. Các thể tăng huyết áp cấp cứu

– THA ác tính: THA nặng (thường độ 3), có tổn thương đáy mắt (xuất huyết, phù gai thị)có thể kèm bệnh não THA.

– THA nặng: Có kèm bệnh lý nặng, phải giảm huyết áp ngay (bệnh não THA, XH nội sọ, đột quỵ thiếu máu, NMCT cấp, tách thành ĐM chủ, suy thận cấp).

– THA đột ngột do u tuỷ thượng thận (pheochromocytoma), kèm theo tổn thương cơ quan đích.

– Phụ nữ mang thai: THA nặng hoặc tiền sản giật.

4. Nhận biết dấu hiệu cơn tăng huyết áp cấp cứu

• Đau đầu dữ dội, xuất huyết não, đột quỵ;
• Bị suy tim trái cấp (khó thở, hen tim);
• Đáy mắt bị tổn thương độ 3 – 4 (xuất huyết, phù gai);
• Bị suy thận cấp;
• Phình bóc tách động mạch chủ;
• Xuất huyết hệ động mạch cảnh ngoài.

5. Cách xử trí cơn tăng huyết áp cấp cứu

– Khi bị tăng huyết áp cấp cứu người bệnh cần được nhập viện ngay để điều trị hạ huyết áp bằng tiêm thuốc đường tĩnh mạch để làm giảm các biến cố, với mức hạ huyết áp trung bình không quá 25% trong vòng vài phút đến 1 giờ đầu tiên.

– Sau đó, nếu bệnh nhân ổn định thì tiếp tục giảm thêm huyết áp tâm thu xuống khoảng 160 mmHg và huyết áp tâm trương xuống khoảng 100-110 mmHg trong vòng 2 – 6 giờ tiếp theo. Sau khi dùng thuốc điều trị tăng huyết áp cấp cứu bằng đường tiêm tại cơ sở chăm sóc tích cực, huyết áp phải giảm sau vài phút đến vài giờ. Dự kiến huyết áp có thể trở về bình thường sau 24 – 48 giờ tiếp theo.

– Cần theo dõi huyết áp liên tục mỗi 30 phút/lần

– Điều trị tăng huyết áp cấp cứu cần tránh giảm huyết áp quá mức vì có thể dẫn đến chứng thiếu máu cục bộ ở thận, não hay động mạch vành. Do đó, không áp dụng đối với bệnh nhân bị tách thành động mạch chủ, u tủy thượng thận và tiền sản giật hay sản giật nặng. Những bệnh nhân này cần được giảm huyết áp tâm thu xuống 140 mmHg trong 1 giờ đầu (riêng bệnh nhân bị tách thành động mạch chủ là 120 mmHg).

– Khi được điều trị tăng huyết áp cấp cứu đúng cách, bệnh nhân sẽ có tiên lượng tốt.

Tài liệu tham khảo

1. Lâm sang tim mạch học –PGS. Phạm Mạnh Hùng: Chương 2: Cấp cứu tim mạch: Tăng huyết áp cấp cứu
2. https://www.vinmec.com/vi/tin-tuc/thong-tin-suc-khoe/tim-mach/nhan-dien-con-tang-huyet-ap-cap-cuu/